Υποστηρικτική τεχνολογία και καθολικός σχεδιασμός

30 05 2010

cassette recorderhttp://www.flickr.com/photos/alanapost/ / CC BY-NC-SA 2.0

Καταλαβαίνουμε τους μαθητές που έχουν διαφόρων τύπων εδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (δεν ειμαι πολύ ευχαριστημένος με την πρόταση αυτή, αφού η κατηγοριοποίηση των ανθρώπων μου προκαλεί πάντα ανατριχιαστικούς συνειρμούς, αλλά δυστυχώς δεν είμαι σε θέση να εκφραστώ αρτιότερα);  Είναι ομολογουμένως δύσκολο να μπεις στη θέση ενός δυσλεξικού, αυτιστικού, βαρήκοου, κωφού, τυφλού μαθητή, ή ενός μαθητή με κινητικές διαταραχές, ή με σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας αν δεν είσαι ο/η ίδιος/α τυφλός/ή, βαρήκοος/η, υπερκινητικός/η, δυσλεξικός/η κλπ. Πώς να καταλάβεις τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μαθητές που έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε μια τυπική αίθουσα διδασκαλίας, όπου όλα έχουν σχεδιαστεί από ανθρώπους που δεν έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, για ανθρώπους που επίσης δεν έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες; Μια ιστοσελίδα που προσπαθεί να βάλει τους επισκέπτες της στη θέση ενός ανθρώπου με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι το Sim-dis· ένα site που περιέχει μια συλλογή ψηφιακών τεχνουργημάτων που προσομοιώνουν εκφάνσεις κάποιων αναπηριών. Πρώτη φορά που «έπαιξα» με τις προσομοιώσεις του site, βυθίστηκα σε πλήθος σκέψεων σχετικά με το υλικό που παράγω εγώ και κατά πόσο είναι προσβάσιμο για όλους τους μαθητές. Σε αυτό εδώ το site λοιπόν, μια πρωτοβουλία του World Wide Web Consortium (W3C), βρήκα κάποιες συμβουλές για να εξετάζω μόνος μου αν μια ιστοσελίδα τηρεί κάποιους βασικούς κανόνες προσβασιμότητας, ενώ αυτό το εργαλείο επικυρώνει αν η δομή μιας σελίδας τής επιτρέπει να εμφανίζεται σε όλους τους browsers χωρίς σημαντικά λάθη (δηλαδή αν η «γλώσσα» με την οποία κατασκευάστηκε έχει σημαντικά «γραμματικά» και «συντακτικά» λάθη).

Αν θέλουμε επομένως να μιλήσουμε για ανθρώπους με αναπηρίες και την παροχή ψηφιακής (και μη) εκπαίδευσης σ’ αυτούς, τότε δύο βασικές έννοιες είναι αναγκαίο να αναδυθούν στην κουβέντα. Η υποστηρικτική τεχνολογία (assistive technology) και ο καθολικός σχεδιασμός (universal design). Οι Beanes και Seale (2002) δίνουν τους παρακάτω ορισμούς και παραδείγματα.

Η υποστηρικτική τεχνολογία μπορεί να οριστεί ως: Εφόδια και λογισμικό που χρησιμοποιούνται ώστε να υποστηρίξουν ή να βελτιώσουν τις λειτουργικές ικανότητες κάποιου ατόμου με αναπηρία. Στην εκπαίδευση η υποστηρικτική τεχνολογία ενσωματώνει αντικείμενα (ψηφιακά ή μη):

  1. που υποστηρίζουν την πρόσβαση σε τυπικά PC,
  2. που υποστηρίζουν την πρόσβαση στο ίντερνετ,
  3. που υποστηρίζουν την πρόσβαση και διαχείρηση γραπτού και προφορικού λόγου και
  4. που αντισταθμίζουν γνωστικά ελλείματα

Το βίντεο που ακολουθεί δίνει μια γεύση για το τι είναι υποστηρικτική τεχνολογία και τον αντίκτυπο που έχει στις ζωές πολλών μαθητών.

Ο καθολικός σχεδιασμός μπορεί να οριστεί ως: Ο σχεδιασμός προϊόντων ή κάποιου περιβάλλοντος με τρόπο ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ή να βιωθούν από ανθρώπους όλων των ηλικιών και ικανοτήτων στο μέγιστο δυνατό βαθμό χωρίς την ανάγκη αναπροσαρμογής. Στην εκπαίδευση ο καθολικός σχεδιασμός μπορεί να υλοποιηθεί:

  1. στο σχεδιασμό και τη διανομή εκπαιδευτικού υλικού μέσω του ιστού
  2. στο σχεδιασμό και τη διανομή Virtual Learning Environments (εικονικό περιβάλλον μάθησης)
  3. στο σχεδιασμό και τη διανομή Computer Assisted Assessments (αξιολόγηση με τη βοήθεια υπολογιστή)

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα προϊόντος που κατασκευάστηκε βασισμένο στις αρχές του καθολικού σχεδιασμού είναι το παρωχημένο μεν, αναμνησιακά φορτισμένο δε, κασετόφωνο. Αν αντιπαραβάλει κανείς τον τρόπο λειτουργίας του με αυτόν το πικ-απ (που εκείνη την εποχή ήταν το πιο ευρέως διαδεδομένο σύστημα αναπαραγωγής ήχου) θα έχει μια πολύ καλή ιδέα τι σημαίνει καθολικός σχεδιασμός.

Να σημειώσω εδώ ότι από το 2001 στη Μ. Βρετανία η νομοθετική πράξη για τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και την αναπηρία (Special Educational Needs and Disability Act – SENDA) υποχρεώνει τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να προσέξουν ιδιαίτερα ώστε το διδακτικό υλικό που προσφέρουν να είναι προσβάσιμο από όλους.

Τι μπορεί να κάνει όμως ένας εκπαιδευτικός μέσης εκπαίδευσης; Πέντε συμβουλές – κυρίως για τους μαθηματικούς – που κάνουν τη ζωή των μαθητών σας, άρα και τη δική σας, ευκολότερη:

  1. Δώστε στους μαθητές σας την ευκαιρία να γράψουν τις εργασίες τους στον υπολογιστή, με τη βοήθεια επεξεργαστή κειμένου και προτείνετέ τους να χρησιμοποιούν το εργαλείο της αυτόματης διόρθωσης. Η εικόνα και μόνο ενός όμορφου γραπτού μπορεί να ανεβάσει την ψυχολογία και τη διάθεση απέναντι στο μάθημα.
  2. Δίνετε τις σημειώσεις σας αν είναι δυνατόν γραμμένες στον υπολογιστή με διάστιχο 1,5 γραμμής, αποφεύγοντας την πλήρη στοίχιση. Αν πάλι κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατόν, προτιμήστε να δίνετε τα χειρόγραφά σας σε σελίδες με γραμμές, παρά σε λευκές κόλλες Α4.
  3. Είναι καλό να ξέρετε πώς να γράφετε όμορφα μαθηματικά στον υπολογιστή. Η αλήθεια είναι ότι είτε γράψει κανείς 2x-3, είτε 2x-3, δεν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη διαφορά. Αν θέλω όμως να γράψω: \int_1^e ( \frac{\sqrt{x}}{3} - \ln x) \mathrm d x, οι απλές λειτουργίες του word δεν είναι αρκετές. Υπάρχουν εργαλεία που κάνουν αυτή τη δουλειά πολύ καλά και δωρεάν. Κοιτάξτε το Math της σουίτας γραφείου OpenOffice.org, αλλά και το LyX, ένα εργαλείο για να γράφετε εύκολα \LaTeX.
  4. Τα σύγχρονα ψηφιακά μέσα δίνουν τη δυνατότητα να προσφέρει κανείς διδακτικό υλικό σε πολλές μορφές (εικόνα, βίντεο, γραπτό, ήχος). Μη φοβάστε να πειραματιστείτε. Φτιάξτε ένα podcast ή ένα βιντεάκι. Αν δυσκολεύεστε, ζητήστε βοήθεια από συναδέλφους ή ακόμα και από τους μαθητές σας. Ο πιο εύκολος τρόπος να παράξετε προσβάσιμο υλικό, είναι να έχετε κατά νου όταν κατασκευάζετε οτιδήποτε τα μαθησιακά στυλ των μαθητών σας.
  5. Τελευταίο, αλλά σημαντικότερο: μιλήστε με τους μαθητές σας και ζητήστε τους να σας πουν τι τους βοηθάει, τι θα θέλαν να έχουν και πώς μπορείτε να τους προσφέρετε υλικό κατάλληλο για εκείνους· αυτοί ξέρουν καλύτερα από τον καθένα.

Αναφορές

BANES, D. and J. SEALE. 2002. Accessibility and inclusivity in further and higher education: an overview. In: L. PHIPPS, A. SUTHERLAND and J. SEALE, eds. Access all areas: disability, technology and learning [online]. York: JISC, TechDis Service and ALT, pp. 1 – 5. [Accessed 30 May 2010]. Available from World Wide Web <http://www.techdis.ac.uk/resources/files/AAA.pdf>

Advertisements

Ενέργειες

Information

Ποιες είναι οι σκέψεις σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: